De weldadige revolutie

Milieu Magazine, 31 december 2007

Anne-Marie Rakhorst, directeur Search bedrijven

Alles wat de mens maakt, moet goed en gezond zijn voor mens en milieu. Cradle to cradle - van wieg tot wieg - zo muntten William McDonough en Michael Braungart hun radicaal nieuwe productiemodel. Ontwerp producten zó dat ze geen afval en vervuiling veroorzaken. Een van de pleitbezorgers in Nederland is ondernemer Anne-Marie Rakhorst.  

Smeltende poolkappen, een rijzende zeespiegel, uitputting van grondstoffen en opwarming van het klimaat. Deze doemscenario's kennen we ondertussen wel. Ik laat in het midden of de klimaatverandering direct is toe te schrijven aan menselijk handelen. De meningen van de wetenschappers zijn daarover verdeeld. Maar één ding weet ik zeker: we hoeven niet op deze voet door te gaan. We kunnen een andere koers gaan varen. Door gebruik te maken van eindeloze energiebronnen zoals zon, wind en water. Met name de bouwkundige adviseurs bij mijn eigen bedrijf Search krijgen hierover steeds meer adviesvragen. Je merkt dus dat het bewustzijn groeit. We kunnen de biodiversiteit vergro­ten, waardoor ecosystemen zich kunnen herstellen. Áls we bereid zijn het Cradle to Cradle-principe te omarmen dat William McDonough en Michael Braungart hebben ontwikkeld. Deze visionairs hebben een productiemodel ontwikkeld dat een einde maakt aan de productiemethode van cradle to grave - van wieg tot graf - die enorme hoeveelheden afval en vervuiling tot gevolg heeft. Zij gaan uit van het grondbeginsel van cradle ta cradle - van wieg tot wieg. Een methode om producten van meet af aan te ontwerpen zonder afval en vervuiling te veroorzaken. Niets hoeft meer op de stortplaats te belanden of bij hoge tem­peraturen verbrand te worden. Kostbare grondstoffen hoeven niet verloren te gaan, maar zijn opnieuw te gebruiken of dienen als voeding voor de natuur.

Geheim

Denk niet dat McDonough en Braungart idealisten zijn die een utopie nastreven. In de praktijk hebben ze overtuigend bewe­zen dat Cradle to Cradle een weldadige revolutie voor de wereld kan betekenen. Ford, Unilever, Nike, Herman Miller, BP en Rohner Textil hebben hun hulp ingeroepen om hun produc­tieprocessen en producten volgens het Cradle to Cradle-princi­pe in te richten. Waarin schuilt het geheim van McDonough en Braungart? In hun denken, waarbij ze als uitgangspunt hebben gekozen dat alles wat de mens maakt goed en gezond moet zijn voor mens en milieu. Dat geldt voor producten, gebouwen en de ruimte­lijke inrichting. Hun uitgangspunt is dat ze uitsluitend nog intelligente producten en gebouwen willen ontwerpen die gemaakt zijn van materialen die we telkens opnieuw kunnen teruggeven aan technische of biologische kringlopen. Dat bete­kent producten maken van materialen die als voedsel voor de aarde kunnen dienen, omdat ze bio-afbreekbaar zijn. Dat is de biokringloop. Of opnieuw te gebruiken zijn, in de technokring­loop, zonder aan kwaliteit in te boeten. Dit principe is het beste uit te leggen aan de hand van voorbeel­den. Veel vloerbedekking mocht na gebruik niet gestort of ver­brand worden, omdat het materiaal werd bestempeld als zwaar chemisch afval. Een probleem dat Shaw Industries uit Noord­-Amerika inmiddels heeft opgelost door radicaal over te stappen op de productie van vloerbedekking die na gebruik volledig recyclebaar is. Kantoormeubelfabrikant Herman Miller heeft de Mirra-stoel ontwikkeld van kunststof en metaal, die eenvoudig te demonteren is en waarvan alle materialen opnieuw te gebrui­ken. zijn. Rohner Textil uit Zwitserland produceert nu stoffen die je letterlijk kunt opeten, omdat ze geen schadelijke stoffen bevatten. Het basisprincipe van Cradle to Cradle-productiemethoden is dat materialen geen stoffen bevatten die de gezondheid van mens en milieu schaden. Bij de productie wordt gebruik gemaakt van. schone, eindeloze energie uit zon, wind en water. Bij het ontwerp wordt al rekening gehouden met de totale levenscyclus van producten, dus ook met de impact ervan als een product eenmaal wordt afgedankt.

Basisvragen

Braungart, McDonough en steeds meer mensen, waaronder ik, roepen iedereen - producenten en consumenten - op om drie basisvragen te stellen. Is een product bio-afbreekbaar? Is het opnieuw te gebruiken als grondstof in de technokringloop? Of is het te verbranden om energie op te wekken zonder uitstoot van gevaarlijke stoffen? Die vragen vormen de leidraad voor ontwerpers en producenten, maar ook voor consumenten. Wat moet de wereld met ell1deloze hopen afval, terwijl er een tekort aan grondstoffen dreigt? Waarom zouden we niet ll1telligenter gaan ontwerpen, zodat alles opnieuw bruikbaar is en we in een wereld van overvloed kunnen leven? Eén van de belangrijke aandachtspunten daarbij is dat in de ontwerp fase al rekening wordt gehouden met de demontage als grondstoffen moeten terugkeren uit de technokringloop. De Mirra-stoel is in een kwartier uit elkaar te halen en te scheiden in opnieuw te gebruiken grondstoffen. Ford heeft een auto ont­wikkeld die qua gewicht even zwaar is als het gewicht van de grondstoffen die nodig zijn om de auto te fabriceren. Dat is een revolutie, omdat er tot nu toe een veelvoud aan grondstoffen nodig was om één auto te produceren.  

People, Planet, Profit zijn de drie p's die ten grondslag liggen aan duurzaam een maatschappelijk verantwoord ondernemen. Braungart en McDonough voegen daar de vierde P van Prospe­rity - voorspoed - aan toe. Goed voor de mens, goed voor de aarde en goed voor de portemonnee. Maar ook goed voor de welvaart. Dat juich ik toe en probeer ik ook met mijn bedrijf Search dagelijks in de praktijk te brengen. De toenemende schaarste aan grondstoffen en fossiele brandstoffen zal ertoe lei­den dat producten steeds duurder worden. Vervuiling en gevaarlijk afval vormen een risico voor de volksgezondheid en het milieu en brengen hoge kosten met zich mee om dat gevaar te bezweren. Het is hoog tijd om over te stappen op het Cradle to Cradle- principe. Bedrijven die de overstap al gemaakt heb­ben vormen het overtuigende bewijs dat dit concept ook econo­misch een haalbare kaart is. Naarmate de grondstoffen voor de technokringloop vaker gebruikt worden en er geen kosten gemoeid zijn met het delven en winnen van nieuwe grondstoffen zullen ze qua prijs eerder goedkoper dan duurder worden. Wind en zon zijn gratis en ein­deloos beschikbaar. Daar maken wij in de nieuwe bedrijfsvesti­gingen in Amsterdam en (binnenkort) Heeswijk gebruik van. Als de hele keten - Van ontwerp tot en met productie en recy­cling - overstapt op Cradle to Cradle kunnen we onze aarde met een gerust hart doorgeven aan toekomstige generaties. MM  

Michael Braungart & William McDonough, Cradle to Cradle. Afval is voedsel, 2007 (Nederlandse vertaling); Anne-Marie Rakhorst, Duurzaam ontwikkelen… een wereldkans, Search Knowledge, 2007.  

Meer informatie: Search, A. Rakhorst, www.annemarierakhorst.nl, www.searchbv.nl, www.duurzaamheid.nl