Nieuwe duurzaamheid: consumeren mag

SER Bulletin, 13 februari 2007

Afval is voedsel. Dat is de nieuwe filosofie die het duurzame denken inspireert, aangeduid met de term Cradle to Cradle. Hoe meer we consumeren, hoe meer afval ontstaat. Maar dat is helemaal niet erg, want afval dient als grondstof voor allerlei producten. Van simpele bureaustoelen tot hele steden. Het uit Amerika overgewaaide concept vindt steeds meer aanhangers in Nederland. Anne-Marie Rakhorst, Zakenvrouw van het jaar 2000, werpt zich in ons land op als ambassadrice.

Christel Witteveen

"Ik wil dat duurzaamheid anders beleefd wordt", vertelt Rakhorst vanuit de auto op weg naar een afspraak. "Ik zie dat het kansen biedt. We moeten alleen een meer oplossingsgerichte houding aannemen. Sommige bedrijven ondernemen nu al volop duurzame activiteiten. Andere nog niet. Vaak omdat ze helemaal niet weten dat aandacht voor milieu en sociale aspecten een meervoudige winst kan opleveren." Dat wil Rakhorst veranderen. Twee jaar geleden besloot ze een boek te schrijven over duurzaamheid. Haar boek 'Duurzaam ontwikkelen... een wereldkans' biedt behalve inspiratie, volop praktische tips. Zelf is Rakhorst al veel langer bezig met het thema, ook in de praktijk. Als eigenaar van het ingenieursbureau Search zorgde ze dat er oplossingen werden bedacht voor het fijnstof dat vrijkomt bij sloopwerkzaamheden. Ook adviseert Search op het gebied van asbestverwijdering, milieukundig bodemonderzoek, duurzaam bouwen en energieprestaties van gebouwen. Bij de bouw van een nieuw kantoor voor Search in Amsterdam wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van duurzame, goed te recyclen of her te gebruiken materialen. Bovendien wordt het pand energieneutraal, dus onafhankelijk van toelevering van energie. Voor het nieuwe hoofdkantoor van Search in Heeswijk kocht de onderneemster land aan om het groen rondom het pand te vergroten. Er komt een paddenpoel, een vlindertuin en een ruiger deel voor egels, vogels en klein wild. "Via onze eigen gebouwen wil ik ondernemers de mogelijkheden van duurzaam bouwen laten zien", aldus Rakhorst.

Waterstof

Een hindernis om Cradle to Cradle te implementeren, is het gebrek aan kennis en ervaring over de toepassingsmogelijkheden. Rakhorst: "Onze ingenieurs denken veel na over energieopwekkend bouwen en proberen opdrachtgevers hierover te adviseren. Maar de meeste oplossingen zijn nog nooit ergens uitgeprobeerd." Een ander obstakel vormt de snelheid waarmee de technologische kennis zich ontwikkelt. Een nieuwe techniek kan een jaar later al weer achterhaald zijn. Zo schafte Rakhorst zelf een hybride auto aan. Op dat moment een goed alternatief voor auto's op fossiele brandstoffen. Toch beseft ze dat het niet de eindoplossing is om de CO2-uitstoot tegen te gaan. "Later was ik op een bijeenkomst in Duitsland. Daar reden alle ministers in auto's op waterstof. Tja, dat is natuurlijk een stap verder. Maar je moet ergens beginnen, anders gebeurt er nooit iets." Volgens de onderneemster ligt de kracht van het Cradle to Cradle-principe in het feit dat er met gezond verstand gezocht moet worden naar oplossingen. "Het is niet mogelijk om terug te vallen op standaardtechnieken. Ontwerpers moeten goed blijven nadenken over wat ze doen. Het gaat om voortschrijdend inzicht. Het is daarbij van groot belang om al in de ontwerpfase rekening te houden met allerlei milieueisen."

Moralistisch

Ondanks de positieve boodschap dat afval voedsel is, klinkt er ook kritiek. Het Cradle to Cradle-concept is eigenlijk helemaal niets nieuws. Het idee van de kringloopeconomie bestaat al jaren. Waarom slaat het concept nu ineens aan bij ondernemers? "Cradle to Cradle heeft niet de moralistische ondertoon van de kringloopeconomiegedachte. Het gaat uit van het positieve in de mens", verklaart Rakhorst. "In plaats van een schuldgevoel te creëren, wil het vanuit hoop tot oplossingen komen. Het vormt een bron van inspiratie die vooral ook veel jonge mensen aantrekt. Dat vind ik prachtig." Een prettige boodschap voor de consument is ook dat die niet minder hoeft te consumeren. Afval is immers nuttig voedsel voor nieuwe producten. Rakhorst:

"Het pleidooi voor consuminderen heeft geen enkele gedragsverandering teweeggebracht. Het blijkt een illusie dat de mens minder wil consumeren. Dan rijst de vraag hoe we wel iets kunnen veranderen, zodat we toch de aarde sparen," Biologisch afbreekbare producten bieden een oplossing. Unilever ontwikkelde een verpakking voor ijsjes die iemand zonder schuldgevoel in een park kan weggooien. Bij kamertemperatuur wordt de verpakking namelijk vloeibaar en in die vloeistof zitten zaadjes van bijzondere planten verwerkt. Zo ontstaat er uiteindelijk zelfs iets moois op de plek in het park waar anders een rommelig ijspapiertje had gelegen. "Duurzaam ondernemen biedt enorme kansen," zegt Rakhorst. "Het is heel belangrijk dat ondernemers daar ook open voor staan, Ondernemers moeten er wel eerst vertrouwen in hebben." Vertrouwen kan vrij snel worden gewekt, vooral als het duurzaam bouwen financieel voordeel oplevert. De bouw van een duurzaam fabrieksterrein voor Ford in Dearborn (Michigan, VS) bleek de autofabrikant miljoenen op te leveren aan energiebesparingen. Daarnaast kon Ford flink bezuinigen op de kosten van dure dakbedekking. Het dak werd namelijk gewoon bedekt door een weiland dat tegelijkertijd functioneerde als waterzuiveringssysteem.

Dichter bij huis leeft het Cradle to Cradle-principe ook. De provincie Limburg wil het via de wereldtuinbouworganisatie Floriade 2012 bij een breed publiek onder de aandacht brengen. Hiertoe gaan de Kamer van Koophandel, de provincie, de Regio Venlo en Floriade BV nauw met elkaar samenwerken. En behalve gebouwen op de Floriade, zal ook de ondertunneling van de A2 bij Maastricht, volgens het C2C-principe worden gebouwd. Rakhorst waarschuwt dat er geen standaardoplossingen bestaan voor duurzaam bouwen. Oplossingen hangen onder andere samen met de vraag of een gebouw in de stad staat of in een landelijke omgeving. "We hebben een hele checklist ontwikkeld waar we naar kijken. We kunnen deuren in het interieur bijvoorbeeld vrij eenvoudig vervangen door prachtige duurzame deuren. Maar in eerste instantie kijken we naar de opties om het gebruik van fossiele brandstoffen af te schaffen. Duurzaam omgaan met het energieverbruik levert in een gebouw vaak de meeste winst op."