Ontwerpers nemen de natuur als voorbeeld

Gezond nu, 9 april 2008

Groei is niet verkeerd. Consuminderen is niet nodig. Voel u niet schuldig dat u op deze planeet rondloopt. Maar zorg wel voor gesloten kringlopen van materialen en schone energie. Dat is de boodschap van het boek 'Cradie to cradle'. En die slaat aan.

De natuur is het grote voorbeeld: alles groeit en bloeit op natuurlijk afval met de zon als energiebron.

 Afval bestaat nier in de meer. Een dode boom is een paradijs voor paddenstoelen, schimmels en allerlei beestjes. Al het afval is voedsel. Zo zou het ook moeten zijn met alles wat mensen creëren, stellen de chemicus Michael Braungart en de architect William McDonough. Deze benadering noemen ze 'cradle to cradle' - afgekort 'C2C' - ofwel 'van wieg tot wieg'. Het basisprincipe is simpel: houd bij het ontwerpen van een product, een gebouw of een compleet stadsdeel rekening met het moment dat het weer wordt weggegooid of gesloopt. En zorg er dan voor dat alle onderdelen tot in het oneindige opnieuw kunnen worden gebruikt, volledig biologisch afbreekbaar zijn of schoon verbrand kun­nen worden voor energieopwekking.

KRINGLOPEN

De huidige manier van produceren is meer een 'cradIe to grave'-model, van 'wieg tot graf', vertelt Braungart in een uitzending van VPRO's 'Tegenlicht'. "Als we daarmee doorgaan, is de wereld srtaks één grote begraafplaats. Dus wat doen we? We schaffen het begrip afval af en richten ons op kringlopen van materialen." Een directeur van Ford, gegrepen door de C2C-filosofie, illustreert dit: "We maken auto's die een paar jaar meegaan en dan op de schroothoop belanden. Dar is jammer, want er zitten heel dure materialen in. Ik ben erachter geko­men dat we 22.000 kilo grondstoffen gebruiken om een auto van 1300 kilo te maken. Er gaat dus veel verloren. Waarom maken we een auto van 1300 kilo niet gewoon uit 1300 kilo grondstoffen?" Ford is bezig met de ontwikkeling van een C2C-auto, waarvan elk onderdeel of opnieuw te gebruiken, of biologisch afbreekbaar is. Het bedrijf verwacht met deze besparing veel geld te verdienen. Economie en ecologie kunnen dus heel goed samengaan. We kunnen zoveel produceren en consumeren als we maar willen, als we het maar net zo doen als de natuur, stellen de visionairs optimistisch. Ze willen af van dat wijdverbreide schuldgevoel 'we zijn slecht voor de aarde en we doen ons best om een beetje minder slecht te zijn'. Streven naar 'minder slecht zijn' (een beetje besparen en een beetje minder vervui­len) betekent dat je genoegen neemt met vervuilende producten en productieprocessen. Maar waarom maken we niet gewoon dingen die honderd procent goed zijn? Durf te geloven dat we dat kunnen, is de boodschap van Braungart en McDonough.

COMPOSTEERBARE TAFEL

De cradle to cradle-gedachte slaat wereldwijd aan. Ook Nederland loopt er warm voor. Ondernemers, bestuurders, wetenschappers én milieuminister Jacqueline Cramer tonen interesse. Het positieve en innovatieve spreekt hen aan: ze zien mogelijkheden het maken van winst en de zorg voor her milieu te combineren. Een van de 'fans' is Anne-Marie Rakhorst, directeur van het internationale ingeni­eurs- en adviesbureau Search. In haar nieuwe bedrijfspand in Amsterdam zijn duurzame bouwmaterialen gebruikt en het gebouw wekt met zonnedaken en windmolens meer energie op dan het zelf gebruikt. Wc's worden doorgespoeld met regenwater. Het nieuwe hoofdkantoor van Search in Heeswijk krijgt bovendien een ecopark met waterpartijen die het eigen afvalwater zuiveren. In haar boek 'Duurzaam omwikkelen' noemt Rakhorst inspire­rende voorbeelden. Zo heeft Michael Braungart een ijsverpakking ontworpen voor Unilever. Het bio-afbreekbare plastic smelt bij karmertemperatuur en kan dus gewoon op de grond worden gegooid. Dat is zelfs de bedoeling, want de folie bevat zaden van zeldzame planten. Nike ontwikkelde een serie volledig biologisch afbreekbare vrouwensportschoenen, de Nike Considered. Kantoormeubelfabrikant Herman Miller liet de Mirra-stoel ont­werpen: de stoel is eenvoudig uit elkaar te halen en alle onderdelen zijn van volledig recyclebare kunststof gemaakt. Studenten van de Academie Beeldende Kunsten in Maastricht hebben een tafel ontworpen van composteerbaar plastic. Het materiaal is ontwikkeld uit maïs en kan na gebruik op de composthoop.

CRADLE TO CRADLE CONSUMEREN

Hoe wordt u een cradle to cradle-consument? Stel als u iets koopt steeds drie vragen:
1. Is het eetbaar of biologisch afbreekbaar?
2. Is het opnieuw te gebruiken?
3. Is het te verbranden voor schone energieopwekking? In de praktijk is het niet altijd eenvoudig deze vragen te beantwoorden. Is de verpakking van deze tomaten biologisch afbreekbaar? Kunnen de onderdelen van deze koelkast worden hergebruikt? Laat u niet ontmoedigen, maar houd er bij uw aan­kopen rekening mee waar dat kan. www.allesduurzaam.nl.  

DUURZAAM IS DE NORM

Niet al deze mooie ideeën hebben de stap van ontwerptafel naar winkelschap al gemaakt. Zo maakt Unilever geen gebruik van de ijsverpakking. Het bedrijf heeft zelfs nooit de opdracht gegeven voor het ontwikkelen ervan, aldus een woordvoerder. De ecomposteerbare tafel komt deze zomer op de markt. De verkrijgbaarheid van duurzame producten zal binnen enkele jaren waarschijnlijk verbeteren, want de Tweede Kamer heeft in 2005 besloten dat de nationale overheid in 2010 alles duurzaam moet inkopen: van koffie- en kopieerapparaten tot gebouwen en snelwegen. Hierdoor zal de vraag naar verantwoorde producten toenemen, zonder meer bedrijven interesse krijgen een milieuvriende­lijk aanbod te omwikkelen. Duurzaam wordt de norm. In Limburg liggen al duurzame ontwerpen op tafel: de ondertunne­ling van de A2 bij Maastricht zal geheel volgens cradle to cradle­-principes worden uitgevoerd. William McDonough is aangesteld als adviseur bij dit enorme project, waarbij landgoederen en duurzaam gebouwde wijken moeten verrijzen in het gebied waar nu nog auto's rijden. Ook Almere gaar deze ideeën in praktijk brengen. De stad wil 60.000 nieuwe woningen bouwen en wordt daarmee bijna twee keer zo groot. Uitgangspunt is dat de nieuwbouw het milieu niet belast.

FLORIADE

Cradle to cradle staat ook centraal op de Floriade in 2012, al zal in de praktijk nog niet alles honderd procent milieuvriendelijk zijn. Dick Thesingh van de Kamer van Koophandel Limburg-Noord legt uit: "De wereld kan niet in één klap helemaal duurzaam zijn. Dat is ook een van de uitgangspunten van cradle to cradle: erken de beperkingen van het ontwerp. Doe alles goed wat goed kan, maar als er nog geen duurzame oplossingen voorhanden zijn, doe daar dan niet moeilijk over. Zorg er wel voor dat goede toepas­singen, wanneer ze beschikbaar komen, makkelijk in te passen zijn. Zo moet alles zich vanaf nu ontwikkelen." De gebouwen op de Floriade zullen zelfvoorzienend zijn in energie en hebben hun eigen afvalwaterzuivering. Er komt geen aircondi­tioning, want via holle wanden en vloeren komt natuurlijke lucht­circulatie op gang. Planten, zowel binnen als buiten, zorgen voor het vastleggen van CO2 en voor de productie van zuurstof. Het interieur wordt ingericht met tapijt en meubilair, gemaakt van honderd procent herbruikbaar materiaal zonder giftige verven." De C2C-aanpak beperkt zich niet tot de infrastructuur. Alles - van brochures tot uniformen voor het personeel- wordt onder de loep genomen. Thesingh: "We denken aan entree kaartjes die direct composteerbaar zijn en waar zaadjes van grassen en kruiden in zijn verwerkt. Dan mag iedereen die gewoon op de grond gooien."

Laat u inspireren

Overvloed is niet verkeerd, vinden Michael Braungart en William McDonough. Denk aan een uitbundig bloeiende ker­senboom. Niet veel kersen zullen uiteindelijk uitgroeien tot een nieuwe boom, maar wie zou bij het zien van een met bloemblaadjes bezaaide grond roepen 'wat inefficiënt en wat een verspilling’. 'Cradle to Cradle, Afval = voedsel'.  

Anne-Marie Rakhorst, in 2000 uitgeroepen tot zakenvrouw van het jaar, moedigt collega-ondernemers aan de handen uit de mouwen te steken. Ze wil laten zien dat zorg dragen voor het milieu innovatief, leuk en economisch interessant is. ‘Duurzaam ontwikkelen… een wereldkans’, door Anne-Marie Rakhorst, ISBN 970890550946, €19,95.

Hebben?

Wij geven van beide boeken tien exemplaren weg! Wilt u meedingen? Schrijf vóór 18 april naar Redactie gezondNU, Postbus 134, 3840 AC Harderwijk, o.v.v. afval. Of vul het winformulier in op www.gezondnu.nl. code: afval. Vergeet niet te vermelden welk boek u wilt.