Hoe noodzakelijk is een Green New Deal?

Rood, 1 april 2009

Banken die omvallen, banen die verdwijnen, een instortende huizenmarkt, de kredietcrisis grijpt diep in in ons dagelijks leven. Toch zijn er ook optimistische geluiden. Volgens sommigen is dit het moment om de economie om te buigen naar een groene, duurzame economie. Kan economisch herstel samengaan met milieuwinst?

Vorige zomer presenteerde een Britse denktank bestaande uit vooraanstaande economen en milieuactivisten het rapport ‘A Green New Deal'. Het pleit voor een radicaal hervormingsprogramma om tegelijk de economische crisis, de klimaatverandering en de hoge energieprijzen aan te pakken. De naam refereert aan de New Deal, het plan van aanpak van de Amerikaanse president Roosevelt voor de Grote Depressie in de jaren dertig van de vorige eeuw. Volgens het rapport dreigt de combinatie van de in slechte kredietverlening gewortelde financiële crisis, de versnellende klimaatverandering en de stijgende energieprijzen uit te groeien tot een crisis, zoals die niet meer is voorgekomen sinds de Grote Depressie. Daarom is een Green New Deal nodig: een omvattende strategie om de crises tegelijk aan te pakken door de economie om te vormen tot een groene economie.

Unieke Kans

Ook minister Jacqueline Cramer omarmt  het idee dat we de economische en ecologische crisis aan elkaar moeten verbinden. ‘We moeten een weergaloze combinatie van crises het hoofd bieden, die miljoenen levens raakt wereldwijd. Al die crises vinden hun oorsprong in verkeerde prikkelingen in onze economie. Voor het financiële systeem is men snel begonnen met het herstellen van de schade. Diezelfde vastberadenheid en snelheid is ook nodig als het gaat om de aantasting van ons ecosysteem en het klimaat.'
Cramer benadrukt dat er een punt komt waarop de klimaatverandering en het verlies van de biodiversiteit onomkeerbaar is. ‘We moeten nu handelen, dit is een unieke kans. We moeten het proces op weg naar een groene economie versnellen, met de focus op het scheppen van werkgelegenheid en duurzaamheid. Als we nu niet investeren in een duurzame economie voor de lange termijn, zullen de kosten in de toekomst nog veel hoger uitpakken. Deze boodschap zullen we wereldwijd bij de ministers van financiën moeten laten doordringen. Laten we toeslaan met een Green New Deal: het vergroenen van de economie is gezond economisch en fiscaal beleid.'

De enige oplossing

Ook ondernemer Anne-Marie Rakhorst ziet veel in de gezamenlijke aanpak. ‘Een allesomvattende strategie is nodig omdat de kredietcrisis niet op zichzelf staat. De energie- en klimaatcrisis waren er allang en de kredietcrisis is daar nu bijgekomen.' Als directeur van een internationaal opererend ingenieursbureau heeft zij niet alleen jarenlange ervaring op het gebied van duurzaamheid, ook schreef zij boeken over maatschappelijk verantwoord ondernemen en de winst van duurzaam bouwen. Ondernemen betekent voor Rakhorst kansen benutten en de huidige economische crisis is daar een voorbeeld van. ‘De enige manier om de crisis aan te pakken is een duurzame manier, anders moet je over een paar jaar weer opnieuw beginnen. De overheid gaat in 2010 100 procent duurzaam inkopen, gemeenten gaan dat voor 50 procent doen. Ook in hun aanbestedingsbeleid gaan zij duurzaamheid opvoeren. Een duurzame oplossing is de enige weg, maar het is ook een kansrijke weg op het gebied van innovatie en creativiteit. Een goed voorbeeld is de energierekening: in 2015 zal die van een gemiddeld huishouden hoger zijn dan de huur, dus denk maar eens aan de kansen die dat in zich heeft.'

Kennisontwikkeling

Met haar eigen bedrijf zoekt Rakhorst steeds naar nieuwe mogelijkheden om grondstoffen, energie en water te besparen. ‘Zo hebben wij kantoren gebouwd die volledig duurzaam zijn. De gebouwen bevatten onder meer een serre van energieopwekkend glas, kleine windturbines, energiedaken en warmte en koude opslag zodat een gasaansluiting niet meer nodig is. Het is belangrijk om die technieken ook bij bestaande woningen geïmplementeerd te krijgen. In Den Haag bijvooebeeld krijgen nu 6000 gezinnen warmte van geothermie in huis. De aardwarmte zorgt ervoor dat deze gezinnen geen hoge gasrekeningen meer krijgen. Als we deze technieken verder kunnen uitbouwen en daar leidend voor worden op de markt is dat goed voor onze export. We moeten werken aan goede concepten voor het verduurzamen van de bebouwde omgeving, van producten bijvoorbeeld door het toepassen van de Cradle to Cradle filosofie, van productieprocessen en van de mobiliteit, zoals de superbus van Wubbo Ockels.' Volgens de wetenschap kunnen we al onze energie uit de zon halen, maar we doen het nog niet. Ons grote probleem is volgens Rakhorst een te lage kennisontwikkeling, waardoor we de economische kansen van duurzaamheid te weinig zien. ‘Iedereen heeft het moeilijk met deze economische crisis maar bedrijven die de juiste focus hebben zullen er veel sneller bovenop komen. Juist omdat de overheid en het bedrijfsleven duurzaam aan het inkopen zijn, ligt daar de markt. Bovendien, als wij het niet doen, neemt China het over. We denken vaak aan China als enorm vervuilende industrie, maar  het land is koploper op het gebied van verduurzaming.'

Kritisch geluid

Prof. Dr. Marjan Hofkes bekleedt de leerstoel Economie van duurzame ontwikkeling op de Vrije Universiteit Amsterdam. Zij is veel kritischer en gelooft niet in de gezamenlijke aanpak die de Green New Deal voorstelt. Volgens haar zijn het verschillende dingen: het is belangrijk een duurzame economie in te richten maar dat valt niet in één klap op te lossen met deze kredietcisis. ‘Natuurlijk zijn er effecten. Door de groeivertraging wordt er minder geconsumeerd, worden er minder vervuilende stoffen uitgestoten, maar dat is puur korte termijn. Op het moment dat de economie weer aantrekt gaat dat straks weer op volle kracht gebeuren. Daarnaast wordt er minder geïnvesteerd in nieuwe technologieën, terwijl innovaties juist nodig zijn voor een duurzame economie.' Voor een goede aanpak van de milieuproblemen zijn volgens Hofkes fundamentele veranderingen nodig die door een duurzaam overheidsbeleid in gang gezet kunnen worden. ‘Natuurlijk is het belangrijk om nu het geld te laten rollen, maar we moeten het niet verwarren met de lange termijn investeringen die nodig zijn. De overheid kan wel proberen investeringen met een duurzaam karakter naar voren te halen, maar de overheid moet ook uitkijken niet de markt nog verder te verstoren. Investeren moeten we aan de markt overlaten, daar zit de kennis, maar de overheid kan wel de juiste prikkels geven. Dit is een moment om de economie in een duurzame richting bij te sturen maar je moet niet denken dat je dat als overheid alleen kunt doen. Bovendien gaat het er ook om een balans te vinden tussen een lange termijnvisie op een duurzame economie en tegelijkertijd het aanpakken van de economische crisis waar je nu inzit en dat beperkt je mogelijkheden. Zo is de autoindustrie niet duurzaam dus die zou je niet onvoorwaardelijk moeten steunen, maar je kunt deze nu ook niet als een baksteen laten vallen.'

Forse maatregelen noodzakelijk

Sommigen zien door de Green New Deal enorme kansen voor zonne- en windenergie maar ook daar is Hofkes minder hoopvol over. ‘In tijden van crisis is er minder vraag naar energie. Mede daardoor wordt fossiele energie nu weer goedkoper, dus het wordt lastiger om in zonne- en windenergie te investeren. Bovendien is het doro de kredietcrisis moeilijk om aan kapitaal te komen. Er ligt wel een taak voor de overheid om de milieuverhoudingen in de prijs terug te laten komen zodat het wel degelijk interessant wordt om daarin te investeren. Het milieu is dus geen instrument om de huidige kredietcrisis op te lossen. Er zijn forse maatregelen nodig en het kabinet zal keuzes moeten durven maken, omdat anders toekomstige generaties gaan betalen, zeker ook wat het milieu betreft.'