“Ik wil een ongemakkelijke waarheid veranderen in een gemakkelijke”

Friesland Business, 31 december 2008

Eind September presenteerde Anne-Marie Rakhorst haar nieuwe boek 'De winst van duurzaam bouwen'. Het is de tweede uitgave van Rakhorst op bet gebied van duurzaam ontwikkelen. Een jaar geleden verscheen haar eerste boek: 'Duurzaam ontwikkelen... een wereldkans'. Twee maanden later gevolgd door 'Cradle to Cradle - afval = voedsel', de Nederlandse vertaling van de duurzaamheidsbestseller van Michael Braungart en William McDonough. In haar publicaties en als ondernemer is Rakhorst een gedreven ambassadeur voor duurzaam ontwikkelen en werkt non-stop aan haar missie een duurzaam Nederland. Een gesprek over de winst van duurzaam bouwen.  

Anne-Marie Rakhorst is directeur en eigenaar van advies- en ingenieursbureau Search dat ze in 1994 oprichtte. Het is een internationaal opererend ingenieursbureau, laboratorium en opleidingsinstituut. Daarnaast is het een bedrijf dat duurzame ontwikkeling en maatschappelijk verantwoord ondernemen centraal stelt. Nu, veertien jaar na oprichting, telt het bedrijf twee vestigingen en 190 medewerkers. Search is een van de eerste bedrijven die actief aan de slag is gegaan met het Cradle to Cradle-gedachtegoed. De kantoorpanden in Amsterdam en Heeswijk zijn gebouwd volgens de Cradle to Cradle-filosofie. Het resultaat: twee kantoorpanden gebouwd van gecertificeerd hout, die zelf elektriciteit opwekken via een energydak en twee windmolens en met energieheipalen naar de koude-/warmteopslag in de bodem. "Als het aan mij ligt, dan worden volgend jaar onze eerste elektrische auto's geladen aan ons eigen kantoorgebouw." Naast haar ondernemerschap is Rakhorst actief als publicist, geeft zij lezingen, fungeert zij als voorzitter tijdens duurzaamheidscongressen en seminars en heeft zij zitting in commissies als de Amsterdamse Klimaatraad en Urgenda. In 2000 werd Anne-Marie Rakhorst gekozen tot Zakenvrouw van het jaar. Ze werkt non stop aan haar missie: een duurzaam Nederland. "Ik wil een ongemakkelijke waarheid veranderen in een gemakkelijke. Na jaren van praten over duurzaamheid is het nu tijd het ook te doen. De Nederlandse bouw is daartoe in staat. De overheid heeft al doelen gesteld, maar dat kan sneller." In "De winst van duurzaam bouwen' doet Rakhorst een dringende oproep aan bij de bouw betrokken partijen om de vicieuze cirkel te doorbreken waarin overheid en bedrijfsleven het duurzaamheidsvraagstuk als een hete aardappel naar elkaar doorschuiven. "Als er een sector is waar grote kansen liggen op het gebied van duurzaam ontwikkelen, dan is het in de bouwsector."

Waar komt uw maatschappelijke betrokkenheid, liefde voor milieu en duurzame focus vandaan?

"In eerste instantie door mijn opvoeding. Ik ben opgegroeid in het Brabantse dorpje Heeswijk, midden in de natuur, in alle rust en omringd door schone lucht. Ik heb altijd geprofiteerd van de rust en het groen.

Van mijn ouders kreeg ik het respect voor mijn medemens en voor de natuur mee. Met mijn ouders en broer trok ik veel de natuur in. Zwervend langs slootkanten en door bossen ontdekte ik de natuurlijke samenhangen, de ecosystemen. Van mijn vader, net als ik een ondernemer in hart en nieren, leerde ik daaruit ideeën en visies te ontwikkelen. Die samenhangen heb ik gaandeweg leren integreren in mijn ondernemerschap. Hoe ouder je wordt, hoe meer je ook geconfronteerd wordt met de ecologie en al haar problemen. Je ziet bijvoorbeeld een Brundlland-rapport voorbijkomen (het rapport Our common future uit 1987, red.) en de film An inconvenient truth' van Al Gore. Het onderwerp komt elke keer terug in je leven. Dan weer heel groot, dan weer heel klein. Vaak wordt gezegd dat ecologie en economie niet samen gaan. Ik ben het daar pertinent niet mee eens. Mijn visie is dat deze twee juist samen gaan. We kunnen duurzaam bouwen met zuivere, herbruikbare grondstoffen en materialen, kostenneutraal en met prachtige ontwerpen. |e moet het gewoon doen. Als ondernemer wil ik mijn verantwoordelijkheid nemen en de wereld met een gerust hart aan mijn kinderen kunnen doorgeven."

Hoe uit zich dat in uw dagelijkse leven? Wat doet u juist wel/juist niet?

"Allereerst probeer ik te praten over oplossingen en niet over het probleem. De problemen kennen we nu wel, die zijn al zo vaak gedefinieerd. Ik wil pragmatisch handelen en echt aan een duurzame toekomst bouwen. Positief blijven! Ik rij in een hybride auto, hoewel ik wel denk dat dit een tussenoplossing is. Ik geloof in de elektrische auto. Shai Agassi, een voormalig kaderlid van het Duitse softwarebedrijf SAP, heeft een prachtig idee voor een landelijk netwerk van stations voor elektrische voertuigen ontwikkeld. Het heet Project Better Place. De Israëlische regering is daar mee bezig. Het is een fantastisch voorbeeld van hoe je elektrische auto's voor iedereen bereikbaar maakt. Zo moet je dat aanpakken: een duurzame toepassing zo uitvoeren dat het voor iedereen bereikbaar is. Daar zit het succes. Wij hebben twee kantoren gebouwd die energie opwekken. Het is toch fantastisch als ik straks mijn elektrische auto aan mijn kantoorgebouw kan opladen?!"

Frustreert het u als anderen laks tegenover het onderwerp duurzaamheid staan?

"Nee. Er zijn altijd mensen die het niet met je eens zijn. De vraag is waar je je aandacht op richt. Nou, niet op die groep dus. Dat is zonde van je tijd. Ik richt mijn aandacht op die groep die wel wil. Met die 95 procent wil ik samen goede dingen doen. De overige vijf procent laat ik lekker links liggen, daar richten anderen zich wel op."

Duurzaamheid is een veelgebruikte term. Wat verstaat u er onder?

"Duurzaamheid is inderdaad een veelgebruikte term en kent net zoveel definities. Ik gebruik de definitie van het Brundtland-rapport: 'Duurzame ontwikkeling is de ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen.' Deze definitie is niet heel hip en enthousiast, maar het zegt alles over hoe we met de aarde om moeten gaan. Niet uitputten, maar mogelijk zelfs wat toevoegen zodat de generaties na ons er ook gebruik van kunnen maken. We mogen er zijn, laten we blij zijn dat we er zijn en ons zo gedragen dat ook volgende generaties op een zeer prettige manier kunnen leven. Duurzaamheid is iets leuks om mee bezig te zijn, het gaat om innovaties. Maar om dat te kunnen zien, moeten we de schuld en de angst van het minder consumeren uit het onderwerp halen. Ik had de film van Al Gore gezien en het eerste wat ik dacht was: 'Hoe kan ik nu als klein duimpje iets aan deze wereldproblematiek doen'. Het klimaatprobleem boezemt angst in. Dat moeten we veranderen door juist de successen te laten zien." Duurzaamheid wordt nog wel eens gezien als een modewoord. Iedereen praat er over, maar het daadwerkelijk handelen wordt nog wel eens vergeten.

Wat is uw visie hierop? Staat duurzaamheid nog in de kinderschoenen, ondanks dat er al decennia over gepraat wordt?

"Het mooiste antwoord dat ik op deze vraag kan geven is een citaat van pool-expediteur Marc Cornelissen. Hij zegt: 'Het maatschappelijk draagvlak voor duurzaamheid is net als frost, het eerste, nieuwe ijs dat zich vormt. Het is sterk genoeg om op te lopen, maar niet sterk genoeg om op te staan'. Dat betekent dat het draagvlak er is, maar dat we wel in beweging moeten blijven om niet door het ijs te zakken. Ik ben het daar volledig mee eens en zou daar aan toe willen voegen dat we allemaal onze verantwoordelijkheid moeten pakken om nu te veranderen. Door samen te werken, maken we die andere wereld. Daar ben ik van overtuigd."

Hoe voorkom je dat het blijft bij mooie woorden?

“In de praktijk gebeurt al heel veel. Er zijn ontzettend veel prachtige initiatieven op te noemen in Nederland en in het buitenland. We leggen er alleen te weinig nadruk op. Wubbo Ockels heeft ongelofelijk inspirerende ideeën, zoals bijvoorbeeld zijn idee om op de Afsluitdijk een zonnemuur te maken zodat er een energieneutrale weg ontstaat. Ook adviseert hij een tweede Afsluitdijk naast de huidige te maken, zodat een zogenoemd valmeer ontstaat dat voor de opslag van energie dient. En zijn idee voor een futuristische superbus is fantastisch. Zo iemand moeten we op een voetstuk zetten en als land bijzonder trots op zijn. Koplopers moeten we op het podium hijsen en innovaties moeten we naar de markt brengen zodat anderen geïnspireerd worden. Als het besef er is dat je succesvol kan zijn, vindt het vanzelf meer navolging."

Welke rol is hierin weggelegd voor de overheid?

"De overheid moet kaderscheppend zijn en zeker niet te veel wetten en regels voorschrijven waarin alles tot in detail is vastgelegd. Ik ken geen enkel certificatiesysteem in de bouwwereld dat de ontwikkeling op duurzaamheid kan volgen. De ontwikkeling gaat ontzettend snel. Daar liep ik tegen de bouw van mijn eigen kantoren tegen aan. Heel veel duurzame materialen passen niet in het huidige certificatiesysteem. De wet en regelgeving kan de innovaties niet volgen. Dat is een gemis en daar ligt heel duidelijk een rol voor de overheid. Regelgeving moet kaderscheppend zijn waarin ruimte is voor innovaties. Wat vandaag wilde gedachten zijn, kan volgend jaar praktisch toepasbaar blijken. Het allerbeste wat de overheid kan doen is zelf het beste voorbeeld geven. De overheid bouwt zelf veel, laat dat dan duurzaam gebeuren. Verder moet de overheid de koplopers tot norm stellen en bedrijven uitdagen om zich aan deze koplopers op te trekken, om vervolgens de koplopers weer uit te dagen hun grenzen verder te leggen. De overheid zou een zelfverbeterend systeem moeten creëren."

Hoe kunnen bedrijven zelf heel concreet het onderwerp duurzaamheid

"Door allereerst te kijken hoe zij hun bestaande producten kunnen verduurzamen. Banken kunnen bijvoorbeeld hun betaalkaarten verduurzamen. Kijk naar de Klimaatkaart van de Rabobank. Een prachtig initiatief. De C02-uit-stoot die samenhangt met alle creditcardaankopen wordt door de Rabobank rechtstreeks geïnvesteerd in 'Gold Standard'-klimaatprojecten, een standaard voor duurzame energieprojecten in met name ontwikkelingslanden. Deze projecten dragen bij aan terugdringing van C02 uitstoot in deze landen omdat ze ervoor zorgen dat energie opgewekt wordt voor lokale gemeenschappen met schone technologieën. Het sportmerk Nike brengt duurzame schoenen op de markt, Herman Miller ontwikkelt duurzame meubelen, Volkswagen brengt Blue Motion modellen op de markt en Floortje Dessing ontwerpt biologische kleding. Zo zijn er nog meer prachtige voorbeelden te noemen. De eerste stap voor bedrijven is hun primaire processen aanpassen. Daarnaast kan een bedrijf kijken naar de inkoopkant en die verduurzamen. Maar dat geldt niet alleen voor bedrijven, maar voor iedereen, ook voor gezinnen en individuen. Als consument kun je de viswijzer gebruiken als je vis wilt kopen, je kan kleding van Floortje Dessing kopen en FSC-papicr gebruiken. Met Search organiseren wij inspiratiesessies op het gebied van duurzaamheid. We brainstormen met bedrijven over hoe zij hun producten en diensten kunnen verduurzamen. Onze energieopwekkende kantoorgebouwen dienen vaak als voorbeeld. We merken dat mensen deze sessies leuk vinden en het als ecu uitdaging zien om vervolgens concreet aan de slag te gaan. Het leukste is nog dat zij vaak zelf op de ideeën komen."

Ook in de bouwsector wordt er veel over duurzaamheidsinitiatieven gepraat. Toch staal duurzaam bouwen nog in de: kindersclwenen, blijkt uit onderzoeken. Wat is uw visie?

"Het is maar net hoe je er naar kijkt. Er zijn ontzettend veel ongelofelijk inspirerende duurzame bouwprojecten op te noemen. Als je kijkt naar de koplopers, dan gebeurt er al heel veel. Duurzaamheid is niet meer alleen voor een selecte groep. Na de innovators en early adopters hebben we nu te maken met de early majority. Circa dertig procent is nu betrokken bij duurzaam bouwen. De vraag is hoe je er voor kan zorgen dat duurzaam bouwen nog verder de markt ingaat. De vicieuze cirkel waarin bedrijfsleven en overheid elkaar het vraagstuk toeschuiven moeten we doorbreken. Vaak is gebrek aan kennis een belemmering. In mijn boek 'De winst van duurzaam bouwen' leg ik heel praktisch uit wat mogelijkheden zijn en met mijn twee energieopwekkende kantoorgebouw en bewijs ik dat het mogelijk is. Het gaat er om dat er goede voorbeelden zijn die bewijzen dat het lukt en die anderen inspireren het ook te gaan doen."

Waar laat de bouwsector kansen liggen?

"Er is nog altijd weinig informatie voor handen. Wat er is, is technologische informatie of het is geschreven op wetenschappelijk niveau. Voor het schrijven van mijn boek heb ik allerlei onderzoeken gedaan en ik ben er achtergekomen dat 82 procent van de mensen gewoon heel elementaire informatie mist. Kennis delen is en blijft het credo. Goede voorbeelden moeten we laten zien, zodat mensen zien dat duurzaamheid een ontzettend uitdagend en leuk onderwerp is."

Maakt duurzaam bouwen echt het verschil?

"Ja! De titel van mijn boek is niet zo maar een toevallig gekozen kreet. De bouwsector is de grootste vervuiler van heel Nederland. De bouwsector gebruikt bijna veertig procent van alle beschikbare materialen en veroorzaakt de grootste hoeveelheid afval. Dit kunnen we dus eigenlijk heel makkelijk oppakken."

Is duurzaam bouwen duurder?

"Dat ligt eraan. Duurzaam bouwen betekent dat je bij sloop over herbruikbare materialen kunt beschikken. Dat bespaart stortkosten. Een duurzaam gebouw wekt zelf energie op, zuivert lucht en water en haalt energie uit afval. Dat betekent lagere energiekosten. Je moet anders rekenen om de kosten met conventionele bouw te vergelijken. 'De winst van duurzaam bouwen' is het verslag over mijn zoektocht naar duurzame oplossingen voor gebiedsontwikkelaars, beleidsmakers, de vastgoedwereld, architecten, de bouw- en installatiewereld en opdrachtgevers. Er zijn al best practices van duurzame binnen- en buitenlandse projecten die overtuigend aantonen dat duurzame vastgoed- en gebiedsontwikkeling loont. De techniek is er en veel materialen zijn al beschikbaar. Nu moet het nog meer in de praktijk gebracht worden."

Waarom schreef u 'De winst van duurzaam bouwen'?

"Ik hoop dat dit boek bewerkstelligt dat de knop omgaat naar een green mindset. Ik nodig de industrie, de bouw-, installatie- en vastgoedsector, beleidsmakers en opdrachtgevers uit kennis te maken met de voordelen en kansen van duurzaam bouwen aan de hand van de vele inspirerende voorbeelden in dit boek. Als mens en als ondernemer wil ik, net als miljoenen anderen, een wezenlijke bijdrage leveren aan een schone, mooie en gezonde wereld. Dat kan door kennis te delen, elkaar te inspireren en te innoveren. Ik wil met dit boek lekker leesbare informatie over duurzaamheid bij ondernemers neerleggen en pragmatische oplossingen bieden. ik gun het iedereen van harte om succesvol te zijn met duurzaamheid."  

Meer informatie over Search, Anne-Marie Rakhorst en de verschillende boeken die zij heeft uitgebracht vindt u op de websites: www.searchbv.nl, www.annemarierakhorst.nl en www.duurzaamheid.nl.